Kalisz

To jest najnowsza wersja przejrzana, która została oznaczona 18 sie 2010. Od tego czasu dokonano 1 zmianę, która oczekuje na przejrzenie.

Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Kalisz.

Kalisz
Herb Kalisza Flaga Kalisza
Dewiza: Poloniae urbs vetustissima
Województwo	wielkopolskie
Powiat	miasto na prawach powiatu
Prawa miejskie	1257[1]
prezydent	Janusz Pęcherz
Powierzchnia	69,42 km²
Ludność (2009) • liczba • gęstość • aglomeracja	107 019[2] 1 541,6 os./km² kalisko-ostrowska 347 517
Strefa numeracyjna	+48 62
Kod pocztowy	62-800 do 62-821
Tablice rejestracyjne	PK
Położenie na mapie Polski Kalisz
51°45'27″N 18°04'48″E / 51.7575, 18.08Na mapach: 51°45'27″N 18°04'48″E / 51.7575, 18.08
TERC (TERYT)	3061011
SIMC	0936569
Miasta partnerskie	Erfurt (Niemcy) (1984)[3] Hamm (Niemcy) (1991)[3] Heerhugowaard (Holandia) (1992)[3] Hautmont (Francja) (1958)[3] Kamieniec Podolski (Ukraina) (1993)[3] Preston (Anglia) (1989)[3] Southampton (Anglia) Martin (Słowacja) (1996)[3] Tongeren (Belgia) La Louviere (Belgia) (1998)[3] Adria (Włochy) Szentendre (Węgry) Mińsk – rejon Fruzeński (Białoruś)
Urząd miejski Główny Rynek 20 62-800 Kalisz
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kalisz w Wikicytatach
Strona internetowa miasta

Kalisz (łac. Calisia, jid. קאַליש, niem. Kalisch) – jedno z najstarszych miast w Polsce, historyczna stolica Wielkopolski Wschodniej. Drugi co do wielkości i również drugi najsilniej zurbanizowany ośrodek województwa wielkopolskiego, powiat grodzki, siedziba powiatu ziemskiego. Centralne miasto aglomeracji kalisko-ostrowskiej, którą tworzy wraz z Ostrowem Wielkopolskim. Siedziba diecezji kaliskiej.

Miasto znajduje się na Wysoczyźnie Kaliskiej, położone jest nad rzeką Prosną.

Od XV wieku do II rozbioru Polski Kalisz był stolicą jednego z dwu, a od 1768, jednego z trzech województw wielkopolskich. Następnie został stolicą departamentu w Księstwie Warszawskim, w Królestwie Kongresowym stolicą województwa (do 1837), później (w latach 1837-1845 i 1867-1918) stolicą guberni Cesarstwa Rosyjskiego. W latach 1975-1998 był stolicą województwa kaliskiego.

Kalisz jest silnym ośrodkiem kultury. Znajduje się tu filharmonia, teatry, muzea, liczne galerie i festiwale. Dobrze rozwinięty rynek medialny - liczne gazety lokalne, radio, telewizja.

W Kaliszu urodził się prezydent II Rzeczypospolitej, Stanisław Wojciechowski.

edytuj Historia

Liczne odkrycia rzymskich importów wskazują na to, że okolice Kalisza były ważnym ośrodkiem na trasie szlaku bursztynowego. To oraz podobieństwo średniowiecznej nazwy Kalisza do antycznej Kalisii/Calisii wzmiankowanej w II wieku n.e. przez Ptolemeusza z Aleksandrii jest powodem ich utożsamiania przez niektórych historyków (niektórzy umiejscawiają Calisię na terenie dzisiejszej Słowacji).

Szlak bursztynowy przez Kalisz

Zburzony pałac Weissów, 1914

Pałac Karola Weigta (Belweder) i most Kamienny, przed 1939

Osada kasztelańska z grodem od IX w. Nazwa pochodzi od archaizmu kał oznaczającego bagno, mokradło. Ze względu na liczne znaleziska wskazujące na obecność Celtów w okolicy Kalisza^[4] istnieje również możliwość, że nazwa pochodzi od celtyckiego słowa cal, oznaczającego strumień lub rzekę. Prawa miejskie na bazie prawa magdeburskiego Kalisz otrzymał powtórnie w roku 1257^[1]. W czasie rozbicia dzielnicowego (XIII w.) stolica osobnego księstwa. W czasach nowożytnych siedziba wojewody, ośrodek sukiennictwa i stolarstwa, w XIX wieku ważny ośrodek kalisko-mazowieckiego okręgu przemysłowego. Ośrodek naukowy i religijny, po opuszczeniu habsburskich Czech w pobliżu osiedliły się wspólnoty braci czeskich. Od 1800 r. nieprzerwanie działa teatr założony przez Wojciecha Bogusławskiego. W początkach XIX w. siedziba stronnictwa politycznego Kaliszan dążącego do reform gospodarczych.

W roku 1813, 13 lutego, doszło do bitwy pod Kaliszem, w której oddziały saskie korpusu Rayniera zostają rozbite przez rosyjski korpus Witzingerodego, który zajmuje Kalisz.

 Osobny artykuł: Kaliskie.

Kalisz był miastem wielonarodowościowym. W 1860 liczył 12 835 mieszkańców, w tym 47% Polaków, 34% Żydów i 19% Niemców^[5].

W latach 1900–1902 wybudowano Kolej Warszawsko-Kaliską, w latach 1914–1917 powstała Kaliska Kolej Dojazdowa.

W dniach 7-22 sierpnia 1914 w czasie I wojny światowej miasto zostało prawie całkowicie zniszczone ostrzałem artyleryjskim i poprzez podpalenia dokonane przez wojska niemieckie pod dowództwem majora Hermanna Preuskera. Na Wzgórzu Wiatracznym dokonano mordu na 80 cywilach (decymacja 800 zatrzymanych mężczyzn). Niemiecka komisja oceniła straty poniesione przez miasto na 25 mln rubli w złocie.

 Osobny artykuł: Kalendarium historii Kalisza.

edytuj Środowisko naturalne

edytuj Położenie geograficzne

Kalisz to miasto położone w południowo-wschodniej części województwa wielkopolskiego, w głębokiej dolinie rzeki Prosny. Znajduje się na Wysoczyźnie Kaliskiej, która jest mezoregionem Niziny Południowowielkopolskiej. Na południowo-wschodnim krańcu miasta, przy drodze do Brzezin znajduje się Torfowisko Lis o powierzchni 4,71 ha. Okolice Kalisza to tereny rolnicze i brak tutaj większych kompleksów leśnych. We wschodniej części miasta znajduje się jedyny w jego granicach las – Las Winiarski, a na południe od niego we wsi Szałe Zbiornik Pokrzywnica.

edytuj Klimat

Pod względem klimatycznym, Kalisz położony jest w strefie przejściowej między nizinami a pasem wyżyn. Średnia roczna temperatura powietrza wynosi +7,8 °C. Czas zalegania pokrywy śnieżnej wynosi od 40 do 60 dni, okres wegetacyjny trwa 200-220 dni. Suma rocznych opadów wynosi 517 mm. Względna wilgotność powietrza wynosi 81%, a zachmurzenie nieba 65%^[6].

edytuj Wody

Prosna w Parku Miejskim

Kanał Bernardyński

• Prosna
  • kanały:
    • północny – Bernardyński
    • południowy – Rypinkowski
  • dopływy w granicach miasta – prawe:
    • Pokrzywnica
    • Swędrnia
  • dopływy w granicach miasta – lewe:
    • Piwonia
    • Krępica
• stawy:
  • Piwonicki (Piwonice)
  • Trójka (Rypinek)
  • U Grona (Zagorzynek)
  • Zośka (Rypinek)
• zbiorniki retencyjne: Jezioro Pokrzywnickie (5 km na południowy wschód od Śródmieścia, na granicy miasta z gminą Opatówek), zbiornik Murowaniec (14 km na północny wschód, w gminie Koźminek), Jezioro Gołuchowskie (15 km na północny zachód, w gminie Gołuchów)

edytuj Powierzchnia i ludność

Polska, gęstość zaludnienia, 1930

W 1906 w granice Kalisza włączono Dobrzec Mały, Czaszki, Rypinek, Tyniec i Ogrody. W 1934 zwiększono powierzchnię miasta do 24,13 km² za sprawą włączenia do Kalisza części gruntów wsi Żydów oraz reszty terenów wsi Tyniec. W 1963 przyłączono: Majków, Piwonice i Dobrzec Wielki. W 1976 powierzchnia Kalisza wynosiła 53 km² (przyłączono Winiary, Nosków, Szczypiorno i Rajsków). Ostatnie powiększenie miasta odbyło się w 2000 – w granice miasta włączono Sulisławice, Kolonię Sulisławice i sołectwo Dobrzec.

• Tabela prezentuje, jak zmieniała się w poszczególnych latach powierzchnia miasta Kalisza

• Wykres liczby ludności Kalisza na przestrzeni ostatnich 150 lat

Największą populację Kalisz odnotował w 2000 r. – wg danych GUS 110 104 mieszkańców^[10].

edytuj Podział administracyjny

Ratusz w Kaliszu

Rynek w Kaliszu nocą

Kalisz jest jednolitą gminą miejską, miastem na prawach powiatu. Jednostkami pomocniczymi gminy są 23 osiedla i 3 sołectwa^[11]. Siedzibą rady miasta, prezydenta miasta i urzędu miejskiego jest Ratusz.

Miasto jest jednocześnie siedzibą powiatu kaliskiego; starostwo powiatowe mieści się w pałacu Komisji Województwa Kaliskiego.

Nazwy dzielnic miasta pochodzą od nazw dawnych wsi, kolonii, folwarków i in. jednostek osadniczych, stopniowo przyłączanych do miasta od 1853. Wyjątek stanowi Kaliniec (do 1962 Dzielnica Górnośląska), którego nazwa pochodzi od nazwy Kalisza w Nocach i dniach Marii Dąbrowskiej^[12]. Dawne Warszawskie Przedmieście i Wrocławskie Przedmieście^[13] stanowią współcześnie integralne części Śródmieścia.

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Kalisza.

Przynależność polityczno-administracyjna m. Kalisza (od 1314)

Okres		Państwo	Zwierzchność	Jednostka administracyjna	Status miasta
1314–1569		Królestwo Polskie		województwo kaliskie	Królewskie Miasto Kalisz
1569–1791		Rzeczpospolita Obojga Narodów		województwo kaliskie	Królewskie Miasto Kalisz
1791–1793		Rzeczpospolita Polska		województwo kaliskie	Królewskie Miasto Kalisz
1793–1795		Królestwo Prus		Prusy Południowe, departament poznański	Miasto Kalisz
1795–1807		Królestwo Prus		Prusy Południowe, departament kaliski	Miasto Kalisz
1807–1815		Księstwo Warszawskie	Cesarstwo Francuskie	departament kaliski	Miasto Municypalne Kalisz¹
1815–1816		Królestwo Polskie	Imperium Rosyjskie	departament kaliski	Miasto Municypalne Kalisz
1816–1837		Królestwo Polskie	Imperium Rosyjskie	województwo kaliskie	Miasto Kalisz
1837–1844		Królestwo Polskie	Imperium Rosyjskie	gubernia kaliska	Miasto Kalisz
1845–1866		Królestwo Polskie	Imperium Rosyjskie	gubernia warszawska, powiat kaliski	Miasto Kalisz
1867–1916		Królestwo Polskie	Imperium Rosyjskie	gubernia kaliska²	Miasto Kalisz
1916–1918		Królestwo Polskie	Rzesza Niemiecka, Austro-Węgry	gubernia kaliska	Miasto Kalisz
1918–1919		Rzeczpospolita Polska		okręg kaliski	Miasto Kalisz
1919–1938		Rzeczpospolita Polska		województwo łódzkie, powiat kaliski	Miasto Kalisz
1938–1939		Rzeczpospolita Polska		województwo poznańskie, powiat kaliski	Miasto Kalisz
1939–1941		Rzeczpospolita Polska (okupacja niemiecka)		okręg Kraj Warty, rejencja kaliska	Miasto Kalisz (miasto wydzielone)
1941–1945		Rzeczpospolita Polska (okupacja niemiecka)		okręg Kraj Warty, rejencja łódzka	Miasto Kalisz (miasto wydzielone)
1945–1952		Rzeczpospolita Polska		województwo poznańskie	Kalisz (powiat miejski)
1952–1975		Polska Rzeczpospolita Ludowa		województwo poznańskie	Kalisz (powiat miejski)
1975–1989		Polska Rzeczpospolita Ludowa		województwo kaliskie	Kalisz (gmina miejska)
1989–1998		Rzeczpospolita Polska		województwo kaliskie	Kalisz (gmina miejska)
1999–		Rzeczpospolita Polska		województwo wielkopolskie	Kalisz (powiat grodzki)

edytuj Gospodarka

Kalisz jest głównym ośrodkiem Kalisko-Ostrowskiego Okręgu Przemysłowego, ważnym ośrodkiem przemysłu lotniczego, w tym produkcji maszyn i silników lotniczych (Pratt & Whitney, WSK PZL-Kalisz). Ponadto produkcja koronek i firan (Wistil, Haft), koncentratów spożywczych (Winiary), przemysł włókienniczy (Runotex, Polo), odzieżowy (Big Star) i spożywczy (Kaliszanka, Hellena).

edytuj Architektura

Villa Calisia

 Osobny artykuł: Architektura Kalisza.

edytuj Transport

edytuj Koleje

1 stycznia 1903 uruchomiono 2-torowy odcinek o długości 111,5 km łączący Kalisz z Łodzią Kaliską^[14]. W latach 1965-1975 dokonano elektryfikacji tego odcinka. Obecnie stanowi on fragment, przechodzącej przez Kalisz, linii kolejowej nr 14 Łódź Kaliska–Forst.

Obecnie istnieją 3 czynne stacje i przystanki kolejowe: Kalisz, Kalisz Szczypiorno, Kalisz Winiary.

W Kaliszu rozpoczynał się odcinek Kaliskiej Kolei Dojazdowej Kalisz Wąskotorowy–Turek (prześwit: 750 mm, linia: 1-torowa, zbudowana: 1914-1917, długość: 56,7 km)^[15]. W lipcu 1991 został zamknięty dla ruchu pasażerskiego, a ruch towarowy odbywa się jedynie na 45,3 km odcinku Żelazków-Turek (ruch wznowiono w czerwcu 2002).

Dawniej ruch towarowy odbywał się na 2,5 km linii Kalisz Winiary – Winiary Fabryka przechodzącej przez Las Winiarski do fabryki Winiary-Nestlé. Obecnie linia ta jest nieprzejezdna.

11 grudnia 2005 uruchomiono połączenie szynobusowe na trasie Kalisz–Leszno.

Istnieją plany budowy linii szybkiej kolei łączącej Warszawę z Wrocławiem i Poznaniem, która miałaby przebiegać w pobliżu Kalisza (linia "Y"). Pierwszy etap budowy miałby rozpocząć się w 2007 i połączyć stolicę Dolnego Śląska z Kaliszem. Kolejny etap szybkiej kolei miałby połączyć Kalisz z Łodzią. Na zachód od miasta znalazłoby się także rozwidlenie linii w kierunkach Poznania i Wrocławia. Według jednego z wariantów planu nowej linii dworzec szybkiej kolei znalazłby się w północnej części miasta i nosiła nazwę Kalisz Północ. W ten sposób podróż z tej stacji do Wrocławia trwałaby ok. 50 minut, a do Warszawy ok. 90 minut. Niestety budowa linii kolejowych dużych prędkości w Polsce rozpocznie się po 2010 r.

W Kaliszu ma siedzibę Stowarzyszenie Kolejowych Przewozów Lokalnych (zał. 2001), które jest zarządcą kilku kolei dojazdowych w Polsce.

edytuj Drogi

Kalisz, ulica Górnośląska

W Kaliszu krzyżują się drogi krajowe:

• 12 Łęknica – Leszno – Kalisz – Piotrków Trybunalski – Radom – Lublin – Dorohusk
• 25 Bobolice – Bydgoszcz – Konin – Kalisz – Ostrów Wielkopolski – Oleśnica

oraz drogi wojewódzkie:

• 442 Września – Kalisz
• 450 Kalisz – Wieruszów – Opatów
• 470 Kościelec – Turek – Kalisz

Kalisz posiada 293 km dróg i 552 ulice. Na lata 2009 – 2011 zapowiadana jest realizacja 70-kilometrowego traktu „kalisko–wieluńskiego” łączącego Kalisz z Wieluniem i Częstochową.

W mieście znajduje się 1 dworzec autobusowy.

edytuj Obwodnice

Zachodnia Obwodnica

Pierwszy odcinek miejskiej obwodnicy Kalisza (Trasy Stanczukowskiego) powstał w latach 1992-1995. Kolejne odcinki powstały w latach 1998-2000 i 2004, kiedy to nadano jej nazwę Zachodnia Obwodnica. 16 września 2005 r. otwarto I odcinek śródmiejskiej obwodnicy Kalisza – Trasy Bursztynowej. W planach jest realizacja kolejnego etapu Trasy Stanczukowskiego, jak i wybudowanie nowej zachodniej obwodnicy Kalisza.

• 2004 – połączenie ulicy Majkowskiej i Godebskiego poprzez wybudowanie III odcinka Trasy Stanczukowskiego i nadanie jej nazwy Zachodnia Obwodnica.
• 16 września 2005 – otwarcie pierwszego odcinka Trasy Bursztynowej łączącej ulice Łódzką i Częstochowską, która ułatwia przejazd kierowcom np. z Czaszek do Winiar bez potrzeby przebijania się przez zatłoczone Śródmieście.
• grudzień 2005 – zakończenie budowy małej obwodnicy w dzielnicy Dobrzec (ulica Armii Krajowej) umożliwiającej łatwiejszy dojazd do nowej hali sportowo-widowiskowej Kalisz Arena.
• 12 lutego 2007-14 września 2009 – budowa obwodnicy Nowych Skalmierzyc od wiaduktu w Skalmierzycach do Dobrzeca z węzłem z aleją Wojska Polskiego. Dzięki temu całkowicie odciążone zostały Nowe Skalmierzyce i ul. Wrocławska w Kaliszu. Koszt inwestycji to 120 mln złotych.
• 2009-2010 – budowa drugiego odcinka Trasy Bursztynowej od ulicy Częstochowskiej do Górnośląskiej. Budowa skrzyżowania z ulicą Górnośląską zaczęła się już w listopadzie 2007, a z ulicą Dworcową w czerwcu 2008.
• po 2012 – budowa I odcinka drugiej zachodniej obwodnicy Kalisza od węzła obwodnicy Nowych Skalmierzyc z aleją Wojska Polskiego do ulicy Poznańskiej poprzez ul. Dobrzecką.
•  ? – budowa IV odcinka Trasy Stanczukowskiego od ulicy Godebskiego poprzez ulicę Stawiszyńską, aleję Sikorskiego, ulice Warszawską i Braci Niemojowskich aż do skrzyżowania ulicy Łódzkiej z Trasą Bursztynową.

Więcej: Trasa Stanczukowskiego, Trasa Bursztynowa, zachodnia obwodnica Kalisza

edytuj Komunikacja miejska

Solaris Urbino 18 w barwach Kaliskich Linii Autobusowych

Konieczność budowy tramwaju elektrycznego w Kaliszu pojawiła się w 1902 po wybudowaniu Kolei Warszawsko-Kaliskiej i gwałtownej rozbudowie miasta w kierunku dworca kolejowego. Rozpoczęte w 1912^[16] prace projektowe zostały przerwane w 1914 w wyniku zburzenia i wyludnienia miasta w czasie I wojny światowej.

W dwudziestoleciu międzywojennym linie autobusowe łączyły Śródmieście i dworzec kolejowy. Podobnie jak przed I wojną światową plan budowy tramwaju elektrycznego w mieście nie został zrealizowany^[17].

Po zakończeniu II wojny światowej komunikację miejską uruchomiono ponownie 29 maja 1945. W 1957 Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne obsługiwało 11 linii autobusowych^[18], w 1980 Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej obsługiwało 29 linii, w 1992 Miejski Zakład Komunikacyjny obsługiwał 32 linie, w tym dwie nocne (101, 102).

W 1994 Miejski Zakład Komunikacyjny przekształcono w Kaliskie Linie Autobusowe.

 Osobny artykuł: Kaliskie Linie Autobusowe.

Obecnie w mieście i na obszarze zespołu miejskiego Kaliskie Linie Autobusowe obsługują 25 linii^[19], w tym linie podmiejskie do Gołuchowa, Nowych Skalmierzyc, Opatówka, Ostrowa Wielkopolskiego, Pleszewa i Stawiszyna (linię przyspieszoną M obsługuje MZK Ostrów Wlkp.), a także dwie linie sezonowe. W marcu 2009 Pleszewskie Linie Autobusowe uruchomiły linię A łączącą Kalisz i Pleszew^[20].

edytuj Komunikacja lotnicza

Najbliższe porty lotnicze to (po ok. 120 km od Kalisza): Łódź-Lublinek (międzynarodowy), Wrocław-Strachowice (międzynarodowy) i Poznań-Ławica (międzynarodowy). Kalisz miałby się także znajdować w obszarze oddziaływania przyszłego lotniska międzynarodowego Łódź-Łask. Spośród lotnisk regionalnych komunikację zapewnia, znajdujące się w Michałkowie pod Ostrowem Wielkopolskim, lotnisko sportowe Aeroklubu Ostrowskiego. Kalisz partycypuje w kosztach rozbudowy ostrowskiego lotniska w ramach Fundacji Rozwoju Lotniska Wielkopolska Południowa.

edytuj Edukacja

I Liceum Ogólnokształcące im. Adama Asnyka

Główny gmach PWSZ

Wyższe Seminarium Duchowne na Piskorzewiu

Przedszkola:

• 28 publicznych państwowych przedszkoli
• Przedszkole Integracyjne Sióstr Felicjanek
• Publiczne Przedszkole Sióstr Nazaretanek

Szkoły podstawowe:

• 28 państwowych publicznych szkół podstawowych
• Szkoła Podstawowa Specjalna dla Dzieci Słabo Słyszących i Niesłyszących
• Szkoła Podstawowa Niepubliczna m.in. Szkoła Podstawowa Sióstr Nazaretanek

Gimnazja:

• 14 publicznych gimnazjów prowadzonych przez Miasto Kalisz (w tym najnowocześniejsze Gimnazjum w Wielkopolsce).
• Gimnazjum Specjalne dla Dzieci Słabo Słyszących i Niesłyszących
• Gimnazjum niepubliczne KSO Edukator
• Gimnazja niepubliczne m.in. Gimnazjum Sióstr Nazaretanek

Szkoły ponadgimnazjalne i placówki oświatowe:

• I Liceum Ogólnokształcące im. Adama Asnyka
• II Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Kościuszki
• III Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika
• IV Liceum Ogólnokształcące im. Ignacego Jana Paderewskiego (Widok)
• V Liceum Ogólnokształcące im. Króla Jana III Sobieskiego (Piskorzewie)
• VI Liceum Ogólnokształcące im. św. Jana Bosko (Tyniec)
• Liceum Ogólnokształcące Sióstr Nazaretanek
• Liceum Plastyczne
• Zespół Szkół Ekonomicznych
• Zespół Szkół Włókienniczych
• Zespół Szkół Technicznych
• Zespół Szkół Budowlanych
• Zespół Szkół Samochodowych
• Technikum Budowy Fortepianów
• Centrum Kształcenia Ustawicznego
• Centrum Kształcenia Praktycznego
• Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy
• Zasadnicza Szkoła Zawodowa przy Ośrodku Dokształcania Zawodowego
• Zespół Szkół Mechaniczno-Elektrycznych
• Zespół Szkół Techniczno-Elektronicznych
• Medyczne Studium Zawodowe im. Marii Skłodowskiej Curie
• Zespół Szkół Zawodowych nr 1
• Zespół Szkół Gastronomiczno-Hotelarskich
• warsztaty gastronomiczne
• Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 3
• Zespół Szkół (Tyniec)
• Zakład Doskonalenia Zawodowego
• Specjalny Ośrodek Wychowawczy im św. Alojzego Orione

Szkoły wyższe:

• Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Kaliszu
• Wydział Pedagogiczno-Artystyczny Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Kaliszu
• Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi, Punkt Informacyjno-Rekrutacyjny w Kaliszu
• Wyższa Szkoła Finansów i Informatyki im. prof. J. Chechlińskiego w Łodzi, Wydział Ekonomii w Kaliszu
• Akademia Ekonomiczna w Poznaniu, Ośrodek Studiów Zamiejscowych w Kaliszu
• Politechnika Poznańska, filia w Kaliszu
• Centralny Ośrodek Szkolenia Służby Więziennej w Kaliszu (wyższa szkoła oficerska)
• Wyższe Seminarium Duchowne w Kaliszu
• Państwowe Pomaturalne Studium Kształcenia Animatorów Kultury w Kaliszu
• Studium Doskonalenia Menadżerów Oświaty w Kaliszu
• Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Kaliszu

edytuj Kultura

Teatr im.Wojciecha Bogusławskiego

Panorama miasta

Kalisz stanowi ważny ośrodek kulturalny, drugi po Poznaniu w województwie wielkopolskim. Znajdują się tutaj m.in. Filharmonia Kaliska, Teatr im. Wojciecha Bogusławskiego, Teatr Tańca Współczesnego, Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej, Biuro Wystaw Artystycznych, wiele galerii, rezerwat archeologiczny Zawodzie oraz dwa kina.

W mieście co roku odbywa się wiele festiwali i imprez kulturalnych m.in. Kaliskie Spotkania Teatralne, Międzynarodowy Festiwal Pianistów Jazzowych, festiwal Schola Cantorum.

edytuj Media

• Telewizja:
  • UPC
  • Amazing TV (dawniej TELETOP Kalisz)
  • Multimedia Polska SA, Ogólnopolskie Biuro w Kaliszu
  • Kalisz TV

• Prasa:
  • Życie Kalisza
  • Ziemia Kaliska (ukazuje się w piątki razem z dziennikiem Polska Głos Wielkopolski)
  • 7 Dni Kalisza
  • Nowe Fakty Kaliskie
  • Kalisia Nowa
  • Przegląd Kaliski
  • Polska Głos Wielkopolski (oddział w Kaliszu)
  • Gazeta Wyborcza (oddział w Poznaniu)
  • Polska Agencja Prasowa (oddział w Kaliszu)
  • Nasz Rynek (bezpłatna)
  • Telewizja. Pismo powiatów kaliskiego i ostrowskiego. (bezpłatna)

• Radio:
  • Radio Centrum (106,4 MHz)
  • Polskie Radio Radio Merkury O/Kalisz (91,1 MHz)
  • Diecezjalne Radio Rodzina (103,1 MHz)
  • Radio Eska Kalisz/Ostrów(101,1 MHz)

• Portale internetowe:
  • Informator kaliski
  • Calisia.pl
  • Dziennik Wielkopolski
  • Echokalisza

edytuj Sport

• Siatkówka:
  • Winiary Kalisz – SSK Calisia Kalisz (siatkówka kobiet – zdobywczynie Pucharu Polski w sezonie 2006/07, Mistrzostwa Polski i Superpucharu w tym samym sezonie)
  • Grześki Kadra Kalisz (siatkówka mężczyzn) (III liga)
  • MKS Calisia Kalisz (siatkówka kobiet)
  • UKS Augustynki Kalisz (siatkówka kobiet – młodziczki)
  • MUKS Tornado Kalisz (siatkówka mężczyzn – młodziki)
  • AZS PWSZ Kalisz (zespół akademicki)
• Piłka nożna:
  • Calisia Kalisz
  • Prosna Kalisz
  • KKS Włókniarz 1925 Kalisz
  • KUKS Kaliszanin
  • Pierwsza Liga Halowa TPNP
  • Druga Liga Halowa TPNP
• Koszykówka: AZS PWSZ OSRiR Kalisz (II liga)
• Piłka ręczna:
  • KPR Szczypiorno Kalisz (II liga)
  • UKS Nike Kalisz
• Sporty walki:
  • Arkadia Kalisz (Muay Thai – drużynowy Mistrz Polski)
  • Sensei Kalisz (judo)
  • ZPM Poprawa (kick boxing)
  • Prosna Kalisz (boks)
  • Kyokushinkan Kalisz (karate)
• Lekkoatletyka:
  • MKS Calisia Kalisz
  • UKS 12 Kalisz
• Pływanie:
  • Delfin Kalisz
  • UKS 9 Kalisz
• Golf: Pierwszy Kaliski Klub Golfowy
• Kolarstwo:
  • Kaliskie Towarzystwo Kolarskie (KTK)
  • Uczniowski Klub Sportowy Majkowska Dwójka
• Wioślarstwo: Kaliskie Towarzystwo Wioślarskie (KTW)
• Kajakarstwo: Kaliskie Towarzystwo Wioślarskie (KTW)
• Canoe Polo (Kajak Polo):
  • Kaliskie Towarzystwo Wioślarskie (KTW)
  • UKS Jedynka Kalisz
• Tenis: Kaliskie Towarzystwo Tenisowe (KTT)
• Alpamayo (wspinaczka górska)
• KSS Bursztyn Kalisz (strzelectwo sportowe)
• Yacht Klub Polski Kalisz

edytuj Obiekty sportowe

Hala Kalisz Arena

• Hala Sportowo-Widowiskowa ”Kalisz Arena” (dawniej: ”Winiary Arena”) na Dobrzecu (3200 miejsc siedzących)
• Hala Sportowo-Widowiskowa przy ul. Łódzkiej 29 (1000 miejsc siedzących)
• Hala Sportowa przy ul. Łódzkiej 19 (600 miejsc siedzących)
• Hala Lekkoatletyczna przy ul. Łódzkiej
• Stadion Miejski – Wał Matejki
• Stadion OSRiR
• Stadion Calisia
• Stadion Prosna
• Tor kolarski
• Tor saneczkowy na Majkowie
• Przystań wioślarska
• Korty tenisowe w Parku Przyjaźni
• Korty tenisowe na Majkowie
• Korty tenisowe Kaliskiego Towarzystwa Tenisowego przy ul. Łódzkiej 19
• Kryta pływalnia Delfin
• Kryta pływalnia przy ul. Łódzkiej
• Boiska do siatkówki plażowej
• Strzelnica pneumatyczna
• Strzelnica kulowa
• Cztery boiska piłkarskie z sztuczna murawą
• Street Ball
• Pole golfowe na Winiarach
• Ośrodek Wypoczynkowy Szałe (zalew – kąpielisko strzeżone – 170 ha)

edytuj Religia

Bazylika Wniebowzięcia NMP

Kalisz jest stolicą diecezji kaliskiej (1992). Miasto podzielone jest na dwa dekanaty: Kalisz I i Kalisz II.

W latach 1818–1925 Kalisz był stolicą diecezji kujawsko-kaliskiej; ingres pierwszego biskupa kaliskiego Andrzeja Wołłowicza do kościoła św. Mikołaja Biskupa w Kaliszu odbył się 4 lipca 1819^[21].

 Zobacz też: Biskupi kaliscy.

Pierwsze seminarium duchowne w Kaliszu (dla archidiecezji gnieźnieńskiej) założono w 1583^[22] z fundacji prymasa Stanisława Karnkowskiego; w 1621 zostało przeniesione do Gniezna. W 1993 założono Wyższe Seminarium Duchowne.

Bazylika kolegiacka Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny jest narodowym sanktuarium św. Józefa^[23]. Znajduje się tam obraz Świętej Rodziny, przed którym w 1997 modlił się Jan Paweł II. Co roku świątynię odwiedza około 200 tysięcy pielgrzymów z całej Polski, głównie rzemieślników^[24].

Liczba pielgrzymów odwiedzających Kalisz w ciągu roku stawia miasto na wysokiej pozycji miast pielgrzymkowych, zaraz za m.in. Częstochową, Licheniem czy Krakowem^[23].

W Kaliszu znajduje się 19 kościołów katolickich, 1 prawosławny, 5 protestanckich i 3 Sale Królestwa Świadków Jehowy 1 Wspólnota Muzułmańska.

edytuj Infrastruktura

Szpital przy ul. Poznańskiej

edytuj Bezpieczeństwo

W Kaliszu znajduje się miejska komenda Policji i Państwowej Straży Pożarnej oraz kilka jednostek Ochotniczej Straży Pożarnej. Miasto posiada również Straż Miejską i placówkę Straży Granicznej^[25].

edytuj Opieka zdrowotna

• Wojewódzki Szpital Zespolony im. Ludwika Perzyny w Kaliszu
• Wojewódzki Szpital Zespolony – Szpital Matki i Dziecka w Kaliszu
• Wojewódzki Zakład Opieki Psychiatrycznej w Sokołówce
• Wojewódzki Szpital Chorób Płuc w Wolicy
• Poliklinika MSWiA w Kaliszu
• Pogotowie Ratunkowe w Kaliszu
• Prywatne Pogotowie Bobomed w Kaliszu (24h)
• Kaliska Agencja Medyczna

edytuj Ludzie związani z Kaliszem

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Kaliszem.

edytuj Honorowi Obywatele Miasta Kalisza

• Stanisław Wojciechowski – prezydent RP (1923 r.)
• Józef Piłsudski – marszałek Polski (1927 r.)
• Maria Dąbrowska – pisarka (1960 r.)
• Tadeusz Kulisiewicz – artysta grafik (1960 r.)
• Józef Garliński – profesor (1994 r.)
• Józef Nowacki – profesor, chemik (1995 r.)
• Jan Winczakiewicz – artysta malarz (1995 r.)
• Stefan Soboniewski – starosta kaliski (1996 r.)
• Jan Paweł II – papież, Polak (1997 r.)
• Henryk Jedwab – uczestnik bitwy pod Monte Cassino (1999 r.)
• Jan Ptaszyn Wróblewski – jazzman (1999 r.)
• Krzysztof Grzymski – profesor, archeolog (2000 r.)
• Lucjan Andrzejczak – ksiądz (2001 r.)
• Stefan Dzierżek – ksiądz (2003 r.)
• Christopher Hill – ambasador Stanów Zjednoczonych w Polsce (2003 r.)
• Szewach Weiss – ambasador Izraela w Polsce (2003 r.)
• Stanisław Napierała – ksiądz, biskup diecezji kaliskiej (2004 r.)
• Stanisław Iwankiewicz – profesor, lekarz otolaryngolog, pionier mikrochirurgii ucha i krtani (2005 r.)
• Wanda Wiłkomirska – profesor, światowej sławy wiolinistka (2006 r.)
• Władysław Kościelniak – artysta grafik, dokumentalista historii i architektury Kalisza (2006 r.)
• Bogusław Śliwa – polski prawnik, działacz opozycyjny, autor Posłania do ludzi pracy Europy Wschodniej (2007 r.)
• Izabella Cywińska – reżyser teatralny i filmowy, krytyk filmowy (2008 r.)
• Jerzy Rubiński – profesor, dziekan Wydziału Pedagogiczno-Artystycznego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza (2008 r.)
• Czesław Glinkowski (pośmiertnie) – pierwszy rektor Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Prezydenta Stanisława Wojciechowskiego w Kaliszu (6 czerwca 2009)
• Antoni Pietkiewicz – polityk, były wojewoda kaliski i mazowiecki (6 czerwca 2009)

edytuj Ciekawostki

Kalisz, Nowy Świat

Kalisz-Dobrzec, Osiedle Zielone Łąki

Rezerwat Archeologiczny na Zawodziu

• W Kaliszu działa stowarzyszenie, które stara się o ponowne przywrócenie miastu statusu wojewódzkiego. Nowe województwo miałoby nosić nazwę środkowopolskie i (wg projektu wnioskujących) obejmować m.in. miasta takie jak Konin, Ostrów Wielkopolski czy Sieradz
• Pierwszą polską naukową wyprawę do Afryki organizowali kaliszanin Stefan Szolc-Rogoziński i ostrowianin Klemens Tomczek
• Od nazwy kaliskiej dzielnicy Szczypiorno wzięła się druga nazwa piłki ręcznej – szczypiorniak
• W Kaliszu ma siedzibę Polski Związek Snookera i Bilarda Angielskiego^[26]
• Obecnie w Kaliszu bezrobocie wynosi 8,9% (4300 osób)^[27]
• W 2006 r. została wydana dwuzłotowa moneta z wizerunkiem kaliskiego ratusza^[28]
• Na odcinku jednokierunkowym ulicy Kościuszki od grudnia 2008 działa pierwsze w Polsce i w mieście europejskim oświetlenie oparte na technologii LED^[29]. Dzięki temu systemowi zużycie energii elektrycznej może zmniejszyć się aż o 70%. Jest on także przyjazny dla środowiska, gdyż diody LED nie zawierają szkodliwych substancji takich jak rtęć i ołów.

Przypisy

edytuj Zobacz też

Portal:
Kalisz

• aglomeracja kalisko-ostrowska
• województwo środkowopolskie (wschodniowielkopolskie)
• KKS Włókniarz 1925 Kalisz
• Kalisko-Ostrowski Okręg Przemysłowy
• ludność Kalisza

edytuj Linki zewnętrzne

Zobacz hasło Kalisz w Wikisłowniku

  Wikimedia Commons ma zbiór multimediów związanych z tematem:
Kalisz

• Kalisz w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III (Haag – Kępy) z 1882 r. (1882)
• Stary Kalisz
• Historia oraz ponad 1500 fotografii zabytków Kalisza i Wielkopolski Wschodniej
• Fotografie Kalisza
• Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi
• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

p • d • e Miasta województwa wielkopolskiego Miasta powiatowe Chodzież • Czarnków • Gniezno • Gostyń • Grodzisk Wielkopolski • Jarocin • Kalisz • Kępno • Koło • Konin • Kościan • Krotoszyn • Leszno • Międzychód • Nowy Tomyśl • Oborniki • Ostrów Wielkopolski • Ostrzeszów • Piła • Pleszew • Poznań • Rawicz • Słupca • Szamotuły • Śrem • Środa Wielkopolska • Turek • Wągrowiec • Wolsztyn • Września • Złotów Miasta gminne Bojanowo • Borek Wielkopolski • Buk • Czempiń • Czerniejewo • Dąbie • Dobra • Dolsk • Golina • Gołańcz • Grabów nad Prosną • Jastrowie • Jutrosin • Kleczew • Kłecko • Kłodawa • Kobylin • Kostrzyn • Koźmin Wielkopolski • Kórnik • Krajenka • Krobia • Krzywiń • Krzyż Wielkopolski • Książ Wielkopolski • Luboń • Lwówek • Łobżenica • Margonin • Miejska Górka • Miłosław • Mikstat • Mosina • Murowana Goślina • Nowe Skalmierzyce • Nekla • Obrzycko • Odolanów • Okonek • Opalenica • Osieczna • Ostroróg • Pniewy • Pobiedziska • Pogorzela • Poniec • Przedecz • Puszczykowo • Pyzdry • Rakoniewice • Raszków • Rogoźno • Rydzyna • Rychwał • Sieraków • Skoki • Sompolno • Stawiszyn • Stęszew • Sulmierzyce • Swarzędz • Szamocin • Ślesin • Śmigiel • Trzcianka • Trzemeszno • Tuliszków • Ujście • Wieleń • Wielichowo • Wronki • Wyrzysk • Wysoka • Zagórów • Zbąszyń • Zduny • Żerków

p • d • e Województwo wielkopolskie Powiaty grodzkie Kalisz • Konin • Leszno • Poznań Powiaty ziemskie chodzieski • czarnkowsko-trzcianecki • gnieźnieński • gostyński • grodziski • jarociński • kaliski • kępiński • kolski • koniński • kościański • krotoszyński • leszczyński • międzychodzki • nowotomyski • obornicki • ostrowski • ostrzeszowski • pilski • pleszewski • poznański • rawicki • słupecki • szamotulski • średzki • śremski • turecki • wągrowiecki • wolsztyński • wrzesiński • złotowski